Paweł Dohnalik
Wodomierze główne i mieszkaniowe
Dotychczasowa praktyka rozliczania wody w spółdzielniach mieszkaniowych
Liczniki wodomierzy głównych dla budynków wielorodzinnych odczytywane są przez Wodociągi Miejskie co miesiąc i co miesiąc Spółdzielnie Mieszkaniowe muszą regulować rachunki za dostarczaną wodę. Z kolei należności za wodę od mieszkańców pobierane są przez Spółdzielnie w ramach rozliczania czynszu.
Trudno sobie wyobrazić zróżnicowane naliczanie wysokości tego czynszu również co miesiąc w zależności od wysokości rachunków otrzymywanych od MPWiK, dlatego rozliczanie z miesz-kańcami przez Spółdzielnie Mieszkaniowe odbywało się w praktyce w następujący sposób:
- albo wg przeciętnych norm zużycia wody określonych przepisami, które jeszcze do niedawna wynosiło:
- przy miejscowym podgrzewaniu wody w mieszkaniach piecykami gazo-wymi: 6,0 m3/osobę miesięcznie,
- przy dostawie ciepłej wody użytko-wej: 7,0 m3/osobę miesięcznie,
- albo wg zużycia wody obliczanego dla danego budynku w oparciu o wskazania wodomierza głównego za rok ubiegły i przeliczonego na 1 mieszkańca.
W jednym i drugim przypadku objętość zużycia wody przez dane mieszkanie obliczano mnożąc liczbę zamieszkujących osób przez ustalony ryczałt lub średnie zużycie na 1 mieszkańca z roku ubiegłego.
Skutki przemian ustrojowych i gospodarczych zapoczątkowanych w 1989
W wyniku reformy ustrojowej i samorządowej od roku 1990 wodociągi polskie straciły status przedsiębiorstw państwowych, a zapotrzebowanie na wodę i odprowadzanie ścieków zaliczono do zadań własnych gmin.
Równocześnie w wyniku przemian gospodarczych ceny za dostarczaną wodę i odprowadzane ścieki uległy urynkowieniu.
Te przemiany i mechanizmy doprowadziły do sytuacji w której całość kosztów związanych z:
- ujmowaniem wody surowej, ochroną i eksploatacją ujęć,
- uzdatnianiem wody i przesyłem do miasta,
- magazynowaniem niezbędnego zapasu wody,
- rozprowadzaniem w sieci i dostawą do odbiorców,
- przyjmowaniem ścieków do kanalizacji,
- przesyłem ścieków do oczyszczalni,
- oczyszczaniem ścieków i utylizacją osadów,
- odprowadzeniem oczyszczonych ścieków,
jest pokrywana z opłat za dostarczaną wodę i odprowadzane ścieki. Skutek jest taki, że obecna cena za 1 m3 wody i ścieków wraz z podatkiem VAT - wynosi w roku bieżącym 4,85 zł/m3.
Przy rodzinie 4 osobowej, przy zużyciu 5 m3/osobę miesięcznie daje to miesięczną opłatę za dostarczaną wodę i odprowadzone ścieki: 4 × 5 × 4,85 = 97 zł/miesiąc.
Nic więc dziwnego, że w tym samych okresie na początku lat 90-tych pojawiła się idea opomiarowania wody dostarczanej do poszczególnych mieszkań w myśl wdzięcznego hasła: „płać tylko za siebie ”.
Oczywiście, jak to w gospodarce rynkowej bywa, naprzeciw tej idei wyszli natychmiast producenci dostawcy wodomierzy mieszkaniowych oferując całą gamę prostych w instalacji, „dokładnych” i „niezawodnych” wodomierzy.
W ślad za tą ideą konieczność opomiarowania objętości zimnej i ciepłej wody dostarczanej do poszczególnych mieszkań w budynkach wielorodzinnych została usankcjonowana przepisami prawa budowlanego od roku 1994.
Nowe problemy związane z opomia-rowaniem mieszkań w wodomierze
W efekcie omówionych wyżej uwarunkowań prawie wszystkie mieszkania w budynkach wielorodzinnych zostały wyposażone w wodomierze dla wody zimnej i dla wody ciepłej.
Ze względu na sposób projektowania instalacji wodociągowych w ubiegłych latach, w większości mieszkań występują dwa piony wodociągowe i kanalizacyjne, to jest z reguły pion kuchenny i pion łazienkowy.
A zatem przy centralnym zaopatrzeniu w ciepłą wodę w większości większych mieszkań zainstalowanych jest po 4 wodomierze.
Zgodnie z obowiązującym stanem prawnym Spółdzielnia Mieszkaniowa nadal płaci wodociągom miejskim za objętość wody dostarczanej do budynków zmierzoną za pomocą wodomierzy głównych .
Tak więc idea stosowania wodomierzy mieszkaniowych sprowadza się do sprawiedliwego rozdziału na poszczególne mieszkania w danym budynku, objętości wody dostarczanej do tego budynku, zmierzonej przez wodomierz główny.
Byłoby to wszystko proste, logiczne i zrozumiałe, gdyby nie jeden fakt wynikający z obserwacji poczynionych w całej Polsce a mianowicie, że suma wskazań wodomierzy mieszkaniowych jest prawie zawsze mniejsza od wskazania wodo-mierza głównego.
Jak duże są te różnice bilansowe?
Jak wykazują doświadczenia z wielu miast w Polsce przeciętnie te różnice bilanso-we wynoszą od 10 do 30 % wskazań wodomierza głównego.
Praktycznie na terenie miasta Krakowa zużycie wody na 1 mieszkańca wynosi średnio 150 l na dobę i stąd wynika, że różnica bilansowa przypadająca na jednego miesz-kańca to przeciętnie od 15 ÷ 45 l w ciągu jednej doby. Ale bywają też budynki zaopa-trywane centralnie w ciepłą wodę, w których zużycie wody przypadające na 1 mieszkańca wynosi od 150 do 300 l na dobę. Wówczas różnice bilansowe mogą sięgać od 15 l do 90 l na 1 mieszkańca w ciągu doby.
Przyczyny powstawania różnic bilansowych
Na wstępie warto by obalić niektóre obiegowe i z gruntu nieprawdziwe poglądy o przyczynach powstawania tak dużych różnic bilansowych we wskazaniach wodo-mierzy głównych i mieszkaniowych.
Po pierwsze - przyczyną na pewno nie są przecieki wody z dziurawych rur instalacji wodociągowej, gdyż natychmiast dałoby się to we znaki lokatorom w postaci podmokłych ścian i zacieków na sufitach.
Po drugie - przyczyną na pewno nie jest zużycie wody przez gospodarza domu lub sprzątającą, gdyż zakładając dla przeciętnego bloku mycie klatki schodowej i okien co dwa tygodnie możemy uzyskać zużycie wody na cele gospodarcze na poziomie 0,05 % lub 0,5 % a nie 10 ÷ 30 % ogólnej objętości wody zużywanej przez mieszkańców
Tak naprawdę główną przyczyną powstawania różnic bilansowych są nie-dokładności wskazań wodomierzy. Otóż trzeba sobie powiedzieć, że w świetle definicji technicznych wodomierze należą do bardzo mało dokładnych przyrządów pomiarowych.
Potwierdzeniem tej tezy są przepisy Głównego Urzędu Miar które określają graniczne, dopuszczalne błędy wskazań wodomierzy będących w użytkowaniu na poziomie:
± 5,0 % - przy dobrym obciążeniu wodomierza wyraźnymi poborami wody,
± 10,0 % - przy bardzo małych poborach wody.
Ponadto każdy wodomierz posiada jeszcze tzw. próg rozruchu to jest przepływ wody na przykład z kapiącego kranu - przy którym wodomierz w ogóle nie pracuje - to znaczy który nie powoduje ruchu obrotowego skrzydełka wodomierza.
Tak więc podsumowując, to wszystko czego nie zmierzą wodomierze mieszkaniowe, zmierzy wodomierz główny obciążony poborem wody skumulowanym z wielu mieszkań.
W jaki sposób i za jaką cenę można zmniejszyć różnice bilansowe
Znane są cztery główne okoliczności, które wpływają istotnie na dokładność wskazań wodomierzy:
- klasa miernicza,
- robocze obciążenia (przepływy),
- warunki zabudowy,
- okres użytkowania.
Ze względu na dokładność pomiarów wodomierze oznacza się w klasach mierniczych od A do D - przy czym najlepsze własności miernicze posiadają te ostatnie, w Polsce w zasadzie niedostępne.
Najpowszechniej stosowane jako mieszkaniowe są wodomierze jedno-strumieniowe skrzydełkowe (JS) posiadające klasę A lub B. Dostępne są w Polsce wodomierze puszkowe wykonywane w kla-sie C (nazywane też kroplomierzami). O ile wodomierz skrzydełkowy kosztuje netto ok. 60 zł., to wodomierz puszkowy 110 zł.
Ogólnie można powiedzieć, że im większe obciążenie wodomierza poborem wody, tym dokładniej będzie mierzył. Stąd wniosek, że na 1 mieszkanie powinien przypadać 1 wodomierz.
Należy zwrócić uwagę na zależność klasy mierniczej wodomierza od sposobu jego zainstalowania. Jeżeli oś wirnika jest ustawiona pionowo w polu grawitacji ziemskiej - to dokładność pomiaru jest największa.
Jeżeli oś wirnika wodomierza jest ustawiona poziomo to rosną opory obrotu wirnika w łożyskach i dokładność pomiaru maleje. Stąd te same wodomierze mogą mieć dwie klasy miernicze:
- klasę A - mierniczo niższą - gdy wodo-mierz zostanie zamontowany pionowo (oznaczenie V - wertykalnie),
- klasę B - mierniczo wyższą - gdy wodo-mierz zostanie zamontowany poziomo (oznaczenie H - horyzontalnie).
Głównym warunkiem poprawności pomiarów za pomocą wodomierzy jest przestrzeganie terminów ich legalizacji. Zgodnie z obowiązującymi w Polsce przepisami Głównego Urzędu Miar okres ważności cechy legalizacyjnej dla małych wodomierzy wynosi 61 miesięcy.
A zatem co 5 lat każdy wodomierz powinien zostać wymontowany i oddany do legalizacji lub wymieniony na nowy.
Dlaczego wodociągi miejskie nie powinny przejmować bezpośrednich rozliczeń z lokatorami
Uchwalona w dniu 7 czerwca 2001 r. Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków stwarza możliwość zawierania bezpośrednich umów o rozliczanie wody pomiędzy Przedsiębiorstwami Wodociągowymi, a lokatorami mieszkań w budynkach wielolokalowych.
Trzeba otwarcie powiedzieć, że dla mieszkańców jest to rozwiązanie bardzo niekorzystne.
Po pierwsze - wymagane będzie zawarcie nowych umów o dostawę wody i odprowa-dzanie ścieków pomiędzy:
- Przedsiębiorstwem Wodociągowym - z jednej strony,
- a Właścicielem lub Zarządcą budynku i Lokatorem - z drugiej strony.
Po drugie - umowy te będą o tyle skomplikowane i niekorzystne, że omawiana poprzednio różnica bilansowa pomiędzy wskazaniami wodomierza głównego i wodomierzy mieszkaniowych i tak musi być uwzględniona w rozliczeniu i zapłacona na rzecz Przedsiębiorstwa Wodociągowego.
Po trzecie - niezbędne będą częste wizyty odczytywaczy i kontrolerów w mieszkaniach dla odczytania wskazań i kontroli stanu wodomierzy.
Po czwarte - wszystkie wodomierze w mieszkaniach danego budynku muszą być tego samego typu, tej samej klasy, zabudowane w taki sam sposób w formie zestawu wodomierzowego i o takim samym terminie legalizacji.
Po piąte - muszą być przestrzegane okresy ważności cechy legalizacyjnej a zatem co 61 miesięcy każdy wodomierz musi zostać poddany legalizacji lub wymianie na nowy.
Po szóste - w dniach odczytów musi być zapewniona dostępność do wszystkich wodomierzy mieszkaniowych i wodomierza głównego.
Po siódme - zgodnie z obowiązującymi na dzień dzisiejszy przepisami muszą zostać wówczas wprowadzone miesięczne opłaty abonamentowe od każdego wodomierza, a nie tylko od jednego wodomierza głównego na cały budynek.
Z tych wszystkich powodów uważamy, że wszyscy mieszkańcy budynków wielolokalowych, bloków i osiedli powinni zostać bardzo rzetelnie i otwarcie uprzedzeni o wszystkich skutkach przejmowania bezpośrednich rozliczeń przez Przedsiębiorstwo Wodociągowe, skądinąd służące do zbiorowego zaopatrzenia w wodę.
Oczywiście celowości instalowania wodomierzy mieszkaniowych podważać nie można. Przede wszystkim służyć mogą one do sprawiedliwego rozdziału zużycia wody, wskazanego przez wodomierz główny danego budynku lub jego części, na poszczególne mieszkania. Aby jednak mogły do tego celu służyć, muszą być spełnione wszystkie warunki techniczne i organizacyjne, które przy przejmowaniu rozliczeń przez przedsiębiorstwo wodociągowe na skalę masową musiałyby być rygorystycznie egzekwowane.
